vrijdag 2 november 2018
Verslag: Joanne Nihom
Foto’s: Ronit Rosenberg en medereizigers

Joanne Nihom, schrijfster en journalist, begeleidde de ‘JNF Experience’ reis door Israel. Zij maakte een indrukwekkend verslag van wat zij en haar medereizigers van dag tot dag beleefden.

DAG 1 woensdag 24 oktober

In kibboets Bet Haemek vonden ontmoetingen plaats met oud- Nederlanders. Aan de vragen kwam geen einde: van klimaatverandering tot waar het water vandaan kwam. Ook werd duidelijk hoe belangrijk het JNF hier is geweest. Na de lunch was er een korte rondleiding in de kibboets. Een kijkje in een andere wereld.

Vanuit Bet Haemek reden we door Kfar Yasif, een Arabisch dorp. Hier wonen Druzen, Arabische christenen en moslims samen. Het is een welvarend dorp, net zoals de vele andere Arabische en Druzen dorpen in het noorden. In Kfar Yasif doe ik mijn boodschappen en ik heb er vrienden wonen. Ik kom er bijna iedere dag, net zoals de inwoners van de andere dorpen bij ons in de buurt. We moesten even een stop maken bij de apotheek. En ik vertelde Abraham Spijker dat de mensen in de apotheek Arabieren zijn. Verbaasd reageerde Abraham en zei: ‘Wat bijzonder, in Nederland krijg je een hele andere indruk van hoe het hier is.’ Zoals Marianne de Roos zei: ‘We moeten allemaal ambassadeurs voor Israel zijn en vertellen wat we hier zien en meemaken. Zodat mensen gaan begrijpen hoe het echt in Israel is.’

De tocht langs de Libanese grens gaf aan hoe knettergek de situatie is. Met zicht op de uitzichtposten van Hezbolla reden we langs de Israelische appel- en kiwiplantage. Ergens in het niets wapperde een zwarte Iranese vlag. En tussen die twee uitersten loopt een veilige weg, aangelegd door het JNF.
De ontmoeting met de soldaten gaf ons een indruk van het dagelijks leven van de jonge meisjes en jongens die zorgen voor de veiligheid van Israel. Al generaties lang.

We besloten de dag met een bezoek aan een prachtig natuurgebied aangelegd door het JNF. Terwijl de zon onderging en de maan opkwam, werden we verrast door een prachtig schouwspel van kraanvogels.
Israel, een land van uitersten.

Plant ook een boom in Israel!

DAG 2 donderdag 25 oktober

We begonnen de dag met een bijzonder moment door allemaal een boom te planten in een groot woud vlak bij kibboets Lavi. Samen zeiden we het gebed op dat hoort bij het planten van een boom in Israel. ‘… Laat hen diep wortel schieten en maak welig hun bloei …’

De boswachter van het JNF wees ons op een groot park: ‘Dat zijn bomen die dertig jaar geleden zijn geplant door een groep zoals jullie.’

‘Wel veel stenen’, hoorde ik iemand zeggen, terwijl hij met zijn schepje in het zand wroette. Zo zag ooit het hele land eruit. De eerste pioniers, in die allereerste jaren van het bestaan van Israel, hebben gezwoegd en gezweten om te zorgen dat het land is geworden tot de bewoonbare plek van nu. Marinus Benschop had zijn boom geplant en zei: ‘Nu moet ’ie nog water krijgen. Daar zal G’d vandaag voor zorgen met een goede regenbui.’ Andries Meyer plantte zijn boompje bij een grote steen en maakte daar een foto van. ‘Als ik hier over een paar jaar terugkom, kan ik ’m tenminste terugvinden.’

Er was ook nog een wijze les achter in de bus. Jur Vermeulen legde uit dat het Ivriet bovenaan tegen de lijn wordt geschreven, in tegenstelling tot het Nederlands dat onderaan op de lijn wordt geschreven. ‘Al het goede komt van boven’, aldus Jur.

Een bezoek aan een gerestaureerde landbouwschool uit de jaren van de eerste alia, tussen 1903 en 1914, toonde het verhaal van al die jonge mensen die alles achterlieten en immigreerden naar het Joodse thuis. Ze kwamen terecht in een land dat vooral bestond uit moerassen, warme weersomstandigheden en hadden weinig tot geen landbouwkennis. Samen met het JNF en een groot doorzettingsvermogen zorgden zij voor een groene revolutie.
Hans Biesheuvel: ‘Ik heb ooit in Kinneret Yard gelogeerd met mijn vrouw en kinderen. We hebben toen ook op het meer gevaren. Maar gisteren hoorde ik het verhaal over de geschiedenis van de mensen en zag ik de foto’s, toen kwam het pas echt bij mij binnen.’

De gids die ons hier rondleidde, besloot ons bezoek met: ‘Als je in dromen gelooft, is alles mogelijk! Dat is de les die je kunt leren uit de worsteling van die allereerste pioniers samen met het ongelofelijke inzicht dat het JNF al had in 1901.’
Hoe hard die weersomstandigheden toen waren, ervoeren we zelf een klein beetje: een enorme hete wind zorgde voor stof in onze neuzen. Gelukkig was er de bus met de airconditioning.

In Old Gesher hoorden we over Pinchas Rotenberg, de man achter de eerste elektriciteitscentrale in Israel. Een man met een visie en een droom: ‘Als je echt iets wilt, is het geen fantasie.’

Daarna was het tijd voor de boottocht over het meer van Tiberias. Daar hezen we de Nederlandse en Israelische vlag en zongen we de volksliederen. Met de ondergaande zon en een warme, zwoele wind was het een prachtige afsluiting van een mooie, emotionele dag.

Plant ook een boom in Israel!

DAG 3 vrijdag 26 oktober

Gisteren stond een prachtige tocht van Kibboets Lavi naar Beth Shean op het programma. Met veel groen en overal ‘veel JNF’.

Toen we aankwamen bij Bet Shean zag ik een stokoude man facetimen met een kindje. In gedachten zag ik die man tachtig jaar terug. Lopend in een klein dorpje in Polen. In een houten huis, zonder elektriciteit of stromend water. Hij kwam naar Israel als jonge man en behoorde tot de eerste pioniers. Hij vestigde zich in het noorden van Israel, in een kibboets. Het was het hard werken, hij werkte op het land. Daar ontmoette hij een meisje dat ook uit Polen kwam. Ze trouwden en kregen vier kinderen. Inmiddels zijn er kleinkinderen en achterkleinkinderen. Ze wonen allemaal in Israel, verspreid over het land. De man maakte de ontwikkeling van het land mee. Van moerassen, rotsen en wildernis tot ontgonnen grond en groene bossen. Ook maakte hij alle technische ontwikkelingen mee. Dat hij nu staat te facetimen, waarschijnlijk met een van zijn kleinkinderen, had toch niemand kunnen bedenken?

De opgravingen in Bet Shean gaven ons een kijkje in hoe de Romeinen ooit leefden. Indrukwekkend en groots, en wat een wijsheid was er tweeduizend jaar geleden al. Daar kunnen we nog veel van leren.

De ervaringen binnen ons reisgezelschap waren verschillend:
Soesja Ricardo werd verdrietig toen ze de opgravingen zag. ‘Het doet me denken aan Syrie. Alleen is daar alles vernield.’

Voor Marianne was het een emotioneel bezoek. ‘Na het overlijden van onze ouders, hebben mijn zussen en ik van het geld dat we erfden een reis naar Israel gemaakt. Hier in Bet Shean, in het amfitheater, liepen we wat rond toen een aantal kinderen begonnen te zingen. Dat was zo bijzonder. Toen we later het dagboek van onze vader doorlazen, over zijn reis naar Israel, bleek dat hij precies dezelfde ervaring had gehad. Heel bijzonder.’

Hoogtepunt van ons bezoek aan Beth Shean was een bijzonder optreden van Freddie Rosenberg. Hij zong in het amfitheater ‘Caro Mio Ben’ van Giuseppe Giordani, een prachtige aria.

Vervolgens namen we een ‘verfrissende plons’ in de Dode Zee.

Ada de Heer: ‘Wow, het was de eerste keer dat ik in de Dode Zee was, wat een bijzondere ervaring. Die plek! Dat je in Israel bent en Jordanië ziet liggen. Ik ken de plaats uit de verhalen in de Bijbel. Het besef dat je daar dan zelf staat, is indrukwekkend. Ook de ervaring in het water is heel bijzonder, dat je echt drijft en een soort olielaagje op je huid krijgt.’

Na de Dode Zee reden we naar Jeruzalem, naar ons hotel voor de komende twee dagen. Samen maakten we shabbath. Even een rustmoment (maar niet voor lang) na een paar prachtige dagen. Shabbath Shalom!

Plant ook een boom in Israel!

DAG 4 zaterdag 27 oktober

Jeruzalem, stad van goud, religie, kleuren, geuren, mensen, verdeeldheid en van vrede. Jeruzalem, de stad van het hoofdkantoor van het JNF.
Jeruzalem, stad van ons allemaal.

Het was een bijzondere dag met veel gewandel. Heel veel gewandel. Een bezoek aan de Grote Synagoge. Op weg er naar toe was het stil … de sjabbath rust van de stad. We vervolgden onze tocht. Een andere wereld in. De oude stad. Drukte, toeristen van over de hele wereld. Geschiedenis. De Heilige Grafkerk. De vele buurten. Oud en nieuw. HetvJeruzalem steen. De soek. De lichtshow.

Met het donker worden, werd de stad langzaam wakker. Een nieuwe week. Shawoea Tov!

Plant ook een boom in Israel!

DAG 5 zondag 28 oktober

Het was gisteren een dag van verleden, heden en toekomst. Allereerst het bezoek aan Yad Vashem: herinner het verleden, geef de toekomst een vorm.

Freddie Rosenberg: ‘Het drama van de Shoah in woorden uitdrukken, is onmogelijk. Het is aan eenieder om uit die vreselijke tijd zijn of haar lessen te trekken.’

Sylvia Dreese: ‘Yad Vashem en de namen zitten voor altijd in mijn ziel. De nagedachtenis aan al diegenen die vermoord zijn, geeft mij de verplichting om door te gaan. Le Dor Vador (van generatie op generatie).

‘Het diepst werd ik getroffen door het besef hoe het geweest moet zijn voor ouders: het niet kunnen beschermen van je kinderen. Niet tegen kou, ellende en niet tegen de dood. De beelden van de groepsexecuties waren zeer schokkend. Daar kon ik niet lang naar kijken. Het Children’s Memorial was ingrijpend om te horen, de jonge leeftijden uit zoveel landen. Laat dit NOOIT meer gebeuren’, verwoordde Ada de Heer haar gevoel.

Vervolgens bezochten we het Anne Frank-monument: een kubus gemaakt van cortenstaal, waar Piet Cohen, de ontwerper, uitlegde hoe hij tot het ontwerp is gekomen. Een indrukwekkend eerbetoon aan een moedig meisje.

Cootje Spijker-Kort: ‘Het monument drukt de gevoelservaringen uit die Anne Frank tijdens haar onderduik heeft ervaren. Piet Cohen ontmoetten wij zeven jaar geleden al eens in Nederland, toen hij over dit monument vertelde. Ook Piet heeft ondergedoken gezeten, hij was toen zeven jaar. De kubus staat voor de beperkte leefruimte, met daarin een plekje voor Anne. De massieve wand voor de isolatie. In een van de muren wordt een kastanjeboom uitgebeeld, met gaten waar je doorheen kunt kijken. Anne kon de boom zien, maar niet aanraken. Heel symbolisch. Voor ons is vrijheid zo iets normaals. Als je hier staat, realiseer je je wat een kostbaar goed het is. Toen ik zo oud was als Anne, was ik best wel een lastig meisje. Voor mij was het een uitdaging mijn omgeving uit te dagen, Anne is nooit zover gekomen.’

Van Jeruzalem reden we naar de Arava. Onderweg stopten we in het Yatir Woud. Het woud bestaat uit vele parken, waaronder het Frits en Hannie Elzas-Fuldauer Park, de ouders van onze medereiziger Jitschak Elzas.

‘Toen we tien jaar geleden dit park voor mijn schoonouders onthulden, ter gelegenheid van hun 60-jarig huwelijk, zagen we met eigen ogen wat in de woestijn wordt bereikt. Ik was diep geroerd en trots. Het onmogelijke, dat woord kennen ze in Israel helemaal niet, wordt in de woestijn tot stand gebracht. Wat was het bijzonder om hier vandaag weer te zijn’, aldus Ellen Elzas.
Bij de restanten van de synagoge in het woud, in de schemer, vertelde Jitschak het ontroerende verhaal van zijn ouders. ‘Wie niet in sprookjes gelooft, kende mijn ouders niet.’ Samen toasten we op het leven. Lechaim!

Plant ook een boom in Israel!

DAG 6 maandag 29 oktober

Sinds vijf jaar werk ik voor het JNF. De eerste keer dat Freddie me vroeg een artikel te schrijven over de Arava en de projecten van het JNF daar, had ik geen idee waar het over ging. Maar als liefde op het eerste gezicht bestaat, dan is dat wat er met mij gebeurde. De passie van de mensen. Hun inzet, liefde en doorzettingsvermogen. Het wonder van wat zij bereiken: to make the impossible possible. Het ongelofelijke wat het JNF hier doet. Ik kan er alleen in superlatieven over denken, praten en schrijven.

Een kleine impressie van een prachtige dag:
De ontmoetingen met Mirith, Tobias en Hanni, bewoners van de Arava die werken in AICAT. De uitzichten. De kinderen. De kassen, het planten van de acacia’s en het Vidor centrum. De bergen en het Saphir Park (de door Nederland gefinancierde oase). De warme wind, het stof in onze schoenen. Bus in, bus uit. Zuqiem met de kunstenaars. En een heerlijk ontbijt, lunch en diner met producten uit de Arava. Zoveel indrukken.

Bij het Vidor Centrum leidde Tobias ons rond:
‘Het Arava R&D Centrum doet – door het JNF gesteund – toegepast onderzoek om de boeren in de Arava te helpen hun teelt te optimaliseren met hogere opbrengsten. Daarnaast introduceren we nieuwe teelten zoals frambozen, sharonfruit en mirre waarvan het sap natuurlijke zonnecrème bevat. Naast onze hulp aan de lokale boeren hebben we ook een gloednieuw educatief centrum met lesprogramma’s voor kinderen van 4 tot 18 jaar oud. Spelenderwijs maken ze kennis met landbouw en natuur. De Arava is een uniek stuk Israël waar iedereen elkaar kent en om elkaar geeft. Samen zetten we gepassioneerd de schouders eronder om deze woestijn te laten bloeien.’

Het AICAT-instituut met studenten uit onder andere Kenia, Vietnam, Nepal, Indonesië, Cambodja, Oost-Timor en nog veel meer landen, gaf ons een indruk van de belangrijke rol die Israel speelt op wereldniveau.

Landbouw zonder grenzen: als je een uitdaging hebt, dan zoek je naar een oplossing. Landbouw voor het dorp en de provincie: niet alleen voor de familie, wees niet gemiddeld, zorg dat je beter bent. We hadden ontmoetingen met tweedejaars studenten, de leiders in hun land van morgen. Zoals een van de studenten uit Kenia zei: ‘Als Israel de woestijn kan laten bloeien, kan het in onze landen ook.’

Een bijzonder en emotioneel moment was het planten van acacia’s door een aantal families uit de groep. Freddie Rosenberg:’JNF is een nieuw project gestart. Mensen laten een footprint achter door hun komst naar de Arava. Er is daarom begonnen met het planten van deze inheemse boom van de woestijn: de acacia, om de natuur zoveel mogelijk te behouden. Wij steunen dit belangrijke ecologische en educatieve project om de woestijn niet alleen tot bloei te brengen, maar ook om de natuur te behouden.’

Sylvia Dreese plantte drie bomen. Een ter nagedachtenis aan Luuk Dreese, haar echtgenoot die overleed in 2001. En twee ter nagedachtenis aan haar schoonouders. ‘Zij gaven mij hun zoon. Ik plant vandaag drie bomen, omdat ik het JNF steun, achter dit prachtige project sta en op deze manier zorg dat zij alle drie voortleven.’

‘Het onmogelijke is mogelijk hier in de Arava. Volg je dromen. Wat een spirit hebben Mirith en alle anderen hier. Iedere boom die je hier in de woestijn plant, brengt verandering teweeg. Kol Hakawod (alle eer). Wat hebben de pioniers hier al veel bereikt. Vooral hun knowhow, die ze niet alleen zelf houden, maar ook doorgeven aan het buitenland. Zo geven ze ook de Israelische spirit door’, vat Berta Levie-Jungman onze indrukken samen.

Okke Huising verwoordde zijn indrukken als volgt:
‘Ben Goerion zei het al vijftig jaar geleden: Israëls toekomst ligt in het zuiden, in de Negev. De realisatie van zijn visie wordt een feit; dat heb ik vandaag met eigen ogen gezien, en meer…..
Vele malen ben ik door de Arava gereden en heb het gebied als station gepasseerd. Vandaag heb ik ontdekt dat de Arava een bestemming van mijn reis was en in de toekomst zal zijn.
Waar vind je nog de werkelijke pioniersgeest die met lege handen, in een onontgonnen gebied, dat zijn schatten moeilijk prijsgeeft, bergen verzet.
Precies in de Arava. De Arava brengt het beste in de mensen naar boven.
Vandaag mocht ik daar een paar nederzettingen bezoeken als lid van een reisgezelschap van JNF dat ontwikkelingsprojecten op gebied van land- en bosbouw in de Arava actief ondersteunt. Al deze nederzettingen hadden een ding gemeen, ze werden gerund door zeer gedreven mensen. Onder vaak barre omstandigheden worden mondiale problemen van water tekort, ziekten in gewassen en hergebruik van schaarse productiemiddelen innovatief, duurzaam en collectief opgelost. Hierbij worden letterlijk en figuurlijk grenzen verlegd. Kan niet, bestaat niet. Elke jaar opnieuw participeren 1200 zeer gemotiveerde studenten uit vele landen in deze uitdagende projecten, waarbij kennisoverdracht en leiderschapsontwikkeling hen in staat stelt, eenmaal weer thuis hun verworven vaardigheden toe te passen om hun eigen land vooruit te helpen. Wat ik gezien heb, is dat visie, durf en doorzetting, innovatief denken en samenwerking grenzen opheft en de wereld een betere plaats maakt voor nu en later.’

Plant ook een boom in Israel!

DAG 7 dinsdag 30 oktober

Dat was een prachtige opening van de dag gisterenmorgen: in Gan Yarak aten we een biologisch ontbijt in een kas met producten van eigen kweek. Rondom de kas worden heerlijke kruiden en groenten verbouwd. Basilicum, hibiscus, venkel, selderij, sesam, mais en nog heel veel meer.

Vervolgens reden we naar Paran, naar de modelboerderij, een project van JNF. Hier wordt onderzocht welke soorten gewassen, in aanvulling op de bestaande, gedijen in de woestijn en welke teelmethoden het beste resultaat geven. Paran ligt het zuidelijkst van alle dorpen. Samen met onderzoekers onderzoeken de boeren hier wat de beste methode is om gewassen zoals perziken, abrikozen, sharonfruit en druiven te telen.

Vervolgens was het tijd om afscheid te nemen van de Arava. ‘Hier heb ik geleerd dat problemen niet bestaan. In de Arava komen dromen uit’, besloot Freddie Rosenberg ons bezoek. We namen ook afscheid van Mirith die voor twee indrukwekkende dagen zorgde, zij is het contact van het JNF in de Arava. ‘Vijf jaar geleden ontstond het idee om hier in Paran een modelboerderij te beginnen. Essentieel voor het voortbestaan van de boeren in de Arava. Dankzij het JNF is het er nu. Wij, alle bewoners van de Arava, zijn jullie zo dankbaar voor jullie nooit aflatende hulp. Samen zijn we sterk. Wij, de bewoners van de Arava, en jullie, onze ambassadeurs.’

De tocht door de woestijn was adembenemend met prachtige schakeringen van vormen, kleuren en licht. Tijdens de tocht gaf Sasha Jacobs aan dat hij samen met Roos genoot van deze intensieve en informatieve reis en uitte tegelijkertijd zijn grote zorgen over het groeiend antisemitisme in de wereld.

We bezochten het Koning Willem-Alexander waterreservoir dat is aangelegd door het JNF, waar afvalwater uit de regio en Mitzpeh Ramon wordt gezuiverd voor irrigatie. En het park, ook aangelegd door het JNF, met tweehonderd bomen geplant ter gelegenheid van het tweehonderdjarig bestaan van het koninkrijk Nederland.

En ten slotte, voordat de tocht naar Tel Aviv begon, een bezoek aan Nana, een druivenplantage in the middle of nowhere. Het wonder van de woestijn, het wonder van Israel, het wonder van het JNF.
Daar, met niets om ons heen behalve de stilte, de bergen, de ruisende wind en de prachtige imposante wijngaarden van Eraz, dronken we op het leven, onze fantastische groep, het prachtige Israel en het bijzondere JNF.

Dat de reis een succes was, met voor iedereen een andere beleving, blijkt uit de volgende reacties:

Johan Hendrik Kampman: ‘Wat een reis. Ik had niet verwacht dat we zo veel projecten zouden zien en alle projecten zijn zo gigantisch groot en belangrijk. Het was een heel vol programma, toch sluit alles mooi op elkaar aan. Ik kan iedereen aanraden om deze reis een keer te maken. Het is een goede gelegenheid om het JNF op een mooie manier te leren kennen.’

Pieter de Roos: ‘De JNF-pet past iedereen. De reis was mooier dan ik kon dromen. Een verrassend groepsproces, bijeengehouden door dadels en pepernoten, met een gids met de verbale kwaliteiten van een enthousiaste voetbalverslaggever. Het mooiste in het leven is je te verwonderen. Deze reis blíjven we ons verwonderen.’

‘Deze reis was een prachtig leerproces’, Carla en Andries Meijer.

‘Overweldigend en absoluut niet verwacht. Wat een mooie en intensieve reis’, Emile van Gelder.

‘De woestijn zal bloeien als een roos. We lezen erover in de bijbel en David Ben Goerion heeft het gezegd. Tijdens deze JNF-reis hebben we het met eigen ogen gezien. Wat een gedrevenheid, wat een passie. In de woestijn bestaan geen problemen, alleen maar uitdagingen en met behulp van het JNF kunnen de bewoners van de Arava die aan’, Joyce en Henk Dusseljee.

‘Een heel inspirerende reis en fijn om die met het JNF te maken. Ik ben al vaak in Israel geweest. Toch verbaast het me steeds opnieuw hoe enthousiast de mensen zijn. Dat lijkt nooit te stoppen. Iedere keer als ik hier weer ben, geeft me dat opnieuw energie’, Binjamin Heyl.

Plant ook een boom in Israel!

Privacyverklaring